De 'ossenstal' aan de Hoogenhoek

 

De Hoogenhoek voor 1910 (het postkantoor bevindt zich nog op de hoek Kerkstraat-Vlietskant)

Aan de kruising van de Hoogenhoek en de Hoogstraat stond ooit een markant gebouw: het pakhuis van de kolenhandelaar. Onder de Leerdammers stond het pand bekend als de 'ossenstal', een bijnaam die vermoedelijk teruggaat naar een tijd waarin er werkelijk ossen werden gestald. 

Bekend is dat er in 1839 een stalling voor ruim 52 stuks vee aan de Vlietskant was (kadaster B1902). 

De eerste vermelding van deze naam dateert uit 1904, het jaar waarin de "ossenstal" gedeeltelijk werd afgebroken en opnieuw opgebouwd. Omdat de werkzaamheden toen door de gemeentearchitect werden aanbesteed, is het naar mijn idee goed mogelijk dat het gebouw destijds eigendom van de gemeente was.

De "onoogelijk vooruitspringende Ossenstal en Kaaimuur" worden teruggebracht naar de rooilijn, waardoor ze in lijn komen met de straatgevel.

De Leerdammer, 2-9-1903

De Leerdammer, 23-3-1904

 

De Leerdammer, 26-3-1904

De Leerdammer, 30-3-1904

J. Versloot had zijn brandstoffenzaak aan de Meent 13 en Hoogenhoek 2. Het deed dienst als pakhuis.

De Leerdammer, 6-5-1933

 

De Hoogenhoek was bekend door de familiezaak Brouwer. Op de Hoogenhoek 6 had Huibert Brouwer (1866-1934) jarenlang zijn brandstoffenhandel. Zijn vader Cornelis Brouwer (1837-1925) woonde op het adres Hoogenhoek 3. Later was Huiberts zoon, Cornelis (Kees) Brouwer (1897-1978), actief als koopman op Hoogenhoek 6-4-1.

De Leerdammer, 26-10-1935

 

De Leerdammer, 8-6-1939

In 1939 verplaatst Brouwers Kolenhandel J. Versloot (handel in brandstoffen, teerproducten en expeditiebedrijf aan de Hoogenhoek 2) het kantoor naar de Hoogstraat 43 in Leerdam.

Halverwege de jaren vijftig begint de Ossenstal de tand des tijds te voelen. 

Op een junidag in 1953 stort zelfs de top van de gevel in.

De Gecombineerde, 27-6-1953

 




Rond 1953-1954 wordt het oude pand gesloopt en vervangen door nieuwbouw. Op deze plek vestigt zich dan Blom Betimmeringen, officieel aan de Hoogenhoek 2-2A en Hoogstraat 8-10 - voorheen de kruidenierszaak van Ellerbroek. Het perceel aan de Hoogstraat loopt vanaf die tijd verder naar achteren. 

De werkplaats van Blom Betimmeringen was eerst gevestigd in een oud koetshuis aan de Vlietskant 31.

De Gecombineerde, 7-12-1974

Later zou er een doe-het-zelfzaak komen, en tegenwoordig bevindt zich op deze locatie een Chinees restaurant. 

 

Misschien hebben de oude funderingen van de ‘ossenstal’ deze anekdote nog meegemaakt: 

In 1811 zou Napoleon III, keizer van Frankrijk, met zijn vrouw Maria Louisa op een reis door Holland ook Leerdam hebben bezocht. Volgens de overlevering kwam hij met zijn gevolg bij de Hoogenhoek aan, maar bijna ging het mis: zijn koets dreigde in de Vliet te rollen omdat de paarden in kracht tekortschoten. Geen van de omstanders stak een hand uit, maar de lijfwachten van het zogenaamde mammelukken-korps, sprongen naar voren en voorkwamen een ongeluk. Napoleon stapte ongedeerd af, bracht kort een bezoek aan het woonhuis van de burgemeester en vervolgde toen zijn reis naar Gorinchem.

De Leerdammer, 8-4-1911

 

Leerdam sectie B2 minuutplan 1822

Een fout staat er sowieso in het krantenbericht hierboven. Napoleon reisde per koets niet naar, maar vanúit Gorinchem via Leerdam, Vianen en Vreeswijk naar Utrecht. De datum was zondag 6 oktober 1811; het regende die dag, het was slecht weer en de wegen waren een modderpoel.

De stoet bestond uit wel 10.000 man die vervolgens in Utrecht werden ingekwartierd. Die hele stoet zal wel niet door de Vlietskant zijn gegaan. De naam van de “Mammeluk”, de beroemde lijfwacht van Napoleon, was Roustam Raza (1783-1845).

Bronnen:

• Bevolkingsregister 1897-1920 Brouwer-Kon.
• Bovengenoemde krantenberichten, geraadpleegd via RAZU.nl.
• Beunje, Roy de, en Anja Krabben, Napoleon in Nederland, in de voetsporen van de Keizer (2016), pag. 22, 26, 27, 43.

Hoe wettige echtgenoot en vader K. de vrijheid zocht - en de politie hem terugbracht (1904)

 

De leerdammer, 9-4-1904

Brand bij ijzerhandel Brouwer op de Hoogenhoek geblust door de Theo-fakkel (1904)

Op een middag in de septembermaand van 1904 is de Hoogenhoek, tussen de Leerdamse Vlietskant en de Hoogstraat, in rep en roer. 

Onder de etalagekast van ijzerhandelaar Brouwer vandaan komt een zwarte rookpluim. 'Brand!' wordt er geroepen. 

Een voorbijganger, de heer Swart, ziet de beginnende brand in de winkel en rent snel naar zijn huis om een Theo-fakkel te halen. Daarmee weet hij de brand te blussen. 

De Leerdammer, 7-9-1904

Het krantenbericht is meteen een goede reclame voor vertegenwoordiger Van Welie, een concurrent van ijzerhandelaar Brouwer, die de Theo-fakkels verkoopt in Leerdam. 

Net voor het tijdstip van de brand bij Brouwer blijkt de Theo-fakkel te zijn gelanceerd als nieuw product. In een tijd dat brand een groot gevaar was, en niet iedereen zich ervoor kon verzekeren, was een snelle methode om een brand te kunnen blussen geen overbodige luxe. Er werd dan ook de nodige reclame voor gemaakt. In De Leerdammer maar ook in allerlei landelijke dagbladen. Een Theo-fakkel is ongeveer 75 cm. lang en weegt anderhalve kilo. De vuurblus-fakkel is gevuld met droog zgn. Theolin-poeder, wat de naam verklaart. 

 Noord Brabander 18-12-1903

 De Leerdammer, 15-6-1904

De Leerdammer, 25-6-1904

 Dragtster courant, 29-7-1905

De fabrikant van de Theo-fakkel was, toepasselijk genoeg, eigenaar van een sigarenfabriek: Dirk Christiaan Luca Neelmeijer jr. (1858-1944) uit Apeldoorn.

Apeldoornsche Courant 16-07-1904

De Graafschap-Bode 28-10-1903

Er was een wat sarcastische review, maar dankzij de Theo-fakkel kon ijzer- en brandstoffenhandelaar Brouwer dan toch maar zonder al teveel schade doorgaan met de verkoop van zijn kachels en fornuizen. Vanaf die tijd vast met een blusfakkel in de buurt ;)

Ook door de gemeente Leerdam werd een 'brandblusch-beproeving' gedaan:

De Leerdammer, 6-8-1904

De Leerdammer, 23-9-1905

IJzerhandelaar Huibert Brouwer was geboren op 15 april 1866 in Leerdam als zoon van Cornelis Brouwer en Elsje Verspuij. In 1891 trouwde hij met Wilhelmina Kon. Ze werden ouders van tien kinderen. Zoon Jieles overleed op 20-jarige leeftijd in 1914.

De Leerdammer, 12-3-1910

De Leerdammer, 16-9-1933

In 1934 en 1935 overleden Huibert en Wilhelmina:

De Leerdammer, 19-9-1934

De Leerdammer, 6-7-1935

Vanaf 1935 werd het familiebedrijf op het adres Hogenhoek 6-4-1 voortgezet onder de naam "Leerdamsche Steenkolenhandel" door zoon Cornelis (Kees) Brouwer (1897-1978). Kees woonde met zijn gezin op het adres Hogenhoek 6 en was ook mede-eigenaar - met Arie Plomp (1902-1994) - van het Leerdamsch Radio Distributiebedrijf, gevestigd aan de Hoogstraat 42/44. Kees' broer Gerard was petroleumhandelaar op het adres Hogenhoek 1 maar vertrok in 1935 naar Vught.

De Leerdammer, 3-2-1934

De Vijfheerenlanden, 2-10-1935

De Leerdammer, 23-7-1936

De Leerdammer, 12-5-1938

Bronnen:

• Brouwer in de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden, Z, Erkelens-Aanen pag. 373 (hoewel niet correct door verwisseling met een andere Huijbert Brouwer!)
• Diverse krantenberichten, zie hierboven
• Foto's: Facebook-pagina Oud-Leerdam