Posts tonen met het label oorlogsmonument. Alle posts tonen
Posts tonen met het label oorlogsmonument. Alle posts tonen

16 maart 2026

Namen op het oorlogsmonument (7): KNIL-soldaten


Op het oorlogsmonument in Leerdam staan namen die herinneren aan een ingrijpende periode uit de geschiedenis van de stad. Elke naam vertegenwoordigt een leven, een familie en een verhaal dat abrupt werd onderbroken door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. 

In deze blog wil ik stilstaan bij een aantal van de 50 namen op het oorlogsmonument van Leerdam.

De achtste groep namen die op het monument zijn gepubliceerd betreft "Kon. Ned. Indisch Leger 1942 - 1945", soldaten en personeel van het Nederlandse koloniale leger die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië vochten tegen Japan.  

Dit koloniale leger maakte deel uit van een langere periode waarin Nederland het gebied dat later Indonesië zou worden, ongeveer 350 jaar bestuurde en exploiteerde als kolonie, een geschiedenis die gepaard ging met zowel economische ontwikkeling als onderdrukking en verzet van de lokale bevolking.

Bij de namen vermeld ik linkjes waaronder die naar de website van de Oorlogsgravenstichting. Daar is ook een link opgenomen naar het persoonsdossier in het Nationaal Archief. Het is de moeite waard om deze dossiers te bekijken: daarin staat regelmatig correspondentie met nabestaanden of informatie over de plaats van overlijden en het graf.

















Deze advertentie werd geplaatst in diverse dagbladen en regionale kranten begin 1940:


Nieuwe Utrechtsche Courant 27-1-1940





















38. Arie van Berk, 35 jaar


Geboren 8 juli 1908 te Leerdam
Overleden 29 okt. 1942 op zee bij Den Helder, omgekomen bij ondergang m.s. Abosso (tegelijkertijd met Adri Bijl)
Wonend Bergstraat 7 in Leerdam, vanaf 1928 te Den Helder, vanaf 1939 naar vm. Nederlands-Indië
Gehuwd in 1932 met Grietje Everdina Ton (1908)
Vader van Hillegonda Andrea (Gon) van Berk (1937-2007)
Zoon van Pieter van Berk (1877-1963) en Ariaantje van den Berg (1878-1967)
Stoker, olieman, machinist, korporaal Koninklijke Marine

Kwam om het leven toen het Britse passagiersschip 'Abosso' in de Atlantische Oceaan door de Duitse onderzeeboot U-575 werd getorpedeerd en zonk, waarbij in totaal 362 mensen omkwamen.

Bronnen:



39. Adrianus (Adri) Bijl, 24 jaar










Geboren 5 juli 1918 te Tiel
Overleden 29 okt. 1942 op zee bij Den Helder, omgekomen bij ondergang m.s. Abosso (tegelijkertijd met Arie van Berk)
Verloofd met Dina Feunekes (1918-2010)
Zoon van Hendrik Bijl (1892-1946, rijksveldwachter/politieman, wachtmeester Koninklijke Marechaussee) en Cornelia Jacoba van Duijn (1890-1960)
Stoker/olieman bij de Koninklijke Marine 

Kwam om het leven toen het Britse passagiersschip 'Abosso' in de Atlantische Oceaan door de Duitse onderzeeboot U-575 werd getorpedeerd en zonk, waarbij in totaal 362 mensen omkwamen.

Bronnen:


De Voorlichter, 16 juni 1945,
via J. Fioole, WO 2, 1940-1945
Nieuwe Tielsche Courant, 23 juni 1945
















40. Petrus Marinus Johannes (Johan) Cochius, 34 jaar


Geboren 9 feb. 1910 te Leerdam
Overleden 21 sept. 1944 ten westen van Luzon, Manilla, Filippijnen, a/b Hofuku Maru (tegelijkertijd met Johannes de Weerd)
Zoon van: Petrus Marinus [Marijn] Cochius (1874-1938), glasfabrikant en kunstverzamelaar) en Harriet Elisabeth Selleger (1881-1963)
Soldaat KNIL

Overleden door het zinken van het Japanse krijgsgevangenentransportschip Hōfuku Maru na een Amerikaanse luchtaanval bij Bataan (Filippijnen)

Bronnen:


De Leerdammer, 12-2-1910
Bron: CBG.nl
Algemeen Handelsblad 16-2-1946




















41. Gijsbert van Santen, 21 jaar


Geboren 10 juni 1920 te Leerdam
Overleden 27 feb. 1942 op de Javazee aan boord van Hr. Ms. De Ruyter 
Zoon van Matthijs van Santen (1890-1981, glasmaker) en Aartje van Bommel (1890-1923)
Matroos 1e klas bij de Koninklijke Marine


Bronnen:


Bron: J. Fioole, WO 2, 1940-1945











42. Jacob (Jaap) van Soest, 27 jaar












Geboren op 4 sept. 1917 in Leerdam 
Overleden op 27 mei 1945 in Pakanbaroe (krijgsgevangene spoorweg, Pakan Baru, kamp 1)
Gehuwd met Francina Elisabeth Latuapon (1918-1985)
Vader van Maria Elisabeth (Rita, 1938) 
Zoon van Cornelis Albartus van Soest (1887-1973, glaspakker) en Maria Teuntje van Kleef (1890-1977)
Sergeant-genie KNIL, wonend in Tjimahi (vm. Ned. Indië)

Overleed aan beri-beri in het hospitaal van Kamp 1 Pakan Baroe

Bronnen:





43. Gerrit (Gerard) Vink, 26 jaar


Geboren 12 juli 1917 te Leerbroek
Overleden 9 sept. 1943 in Thai POW Camp, Birma, Thailand (in dit kamp werkten ook Johan Cochius en Johannes de Weerd)
Zoon van Peter Vink (1889-1938) en Teuntje Blokland (1891-1952)
Wonend Lingestraat 22, in 1938 uitgeschreven naar Bandung als vrijwilliger voor het KNIL
Sergeant 1e klas Infanterie KNIL

Overleed aan malaria tijdens zijn krijgsgevangenschap


Bronnen:


De Voorlichter, 17-10-1945,
uit: J. Fioole, WO 2, 1940-1945

















44. Johannes de Weerd, 22 jaar












Geboren 2 november 1921 te Leerdam
Overleden 21 sept. 1944 ten westen van Luzon, Manilla, Filippijnen  a/b Hofuku Maru (tegelijkertijd met Johan Cochius)
Zoon van Pieter Cornelis de Weerd (1885-1934) en Anna Willemijntje van Zomeren (1888-1963)
Wonend Jan van Arkelstraat 18, maart 1940 vertrokken naar vm. Nederlands-Indië
Soldaat 1e klasse KNIL


Overleden door het zinken van het Japanse krijgsgevangenentransportschip Hōfuku Maru na een Amerikaanse luchtaanval bij Bataan (Filippijnen)

Bronnen:


Bron: J. Fioole, WO 2, 1940-1945

















45. Johannes Matthijs Willemsen, 28 jaar












Geboren 4 mrt. 1917 te Rotterdam
Overleden 16 mrt. 1945 op zee a/b MV Sibigo tijdens cycloon voor de kust van Queensland, Australië
Gehuwd met Stella Jolliffe (1910-2007) te Kingsford op 18 dec. 1944
Vierde machinist/werktuigkundige s.s. Sobigo van de Koninklijke Pakket Maatschappij
Zoon van Johannes Mathijs Willemsen (1889-1975, metaaldraaier) en Maria Kaufeld (1890-1956)

Bronnen:




Geen opmerkingen:
Labels: , ,

15 maart 2026

Namen op het oorlogsmonument (6): militairen en krijgsgevangene


Op het oorlogsmonument in Leerdam staan namen die herinneren aan een ingrijpende periode uit de geschiedenis van de stad. Elke naam vertegenwoordigt een leven, een familie en een verhaal dat abrupt werd onderbroken door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. 

In deze blog wil ik stilstaan bij een aantal van de 50 namen op het oorlogsmonument van Leerdam.

De zesde en zevende groep op het monument vertegenwoordigen respectievelijk de 'Nederlandse militairen mei 1940' en 'Krijgsgevangene'. Gezien de samenhang noem ik ze in deze blog gezamenlijk.


Nederlandse militairen mei 1940 zijn soldaten van de Koninklijke Landmacht, Marine, Luchtmacht en andere krijgsmachtonderdelen die in mei 1940 deelnamen aan de verdediging van Nederland tijdens de Duitse inval en daarbij hun leven of vrijheid hebben gegeven.

Onder een krijgsgevangene verstaan we een persoon die tijdens een oorlog door de vijand gevangen is genomen en van zijn vrijheid is beroofd, vaak onder zware omstandigheden, conform de definities van internationaal oorlogsrecht.


Bij de namen vermeld ik linkjes waaronder die naar de website van de Oorlogsgravenstichting. Daar is vaak ook een link opgenomen naar het persoonsdossier in het Nationaal Archief. Het is de moeite waard om deze dossiers te bekijken: daarin staat regelmatig correspondentie met nabestaanden of informatie over de plaats van overlijden en het graf.




















Nederlandse militairen mei 1940


35. Antonie den Hartog, 31 jaar










Geboren 25 jan. 1909 te Leerdam
Overleden 15 mei 1940 te Eindhoven
Gehuwd in 1935 met Metje Johanna Bats (1913-1975)
Zoon van Antonie den Hartog (1873-1946) en Gerharda Vos (1871-1944)
Zwager van Anton Bats die ook op het monument staat (dwangarbeider)
Glasfabrieksarbeider, wonend Patrimoniumstraat 7
Dienstplichtig soldaat bij de Mitrailleurcompagnie van het IIe Bataljon van het 30e Regiment Infanterie Koninklijke Landmacht

Raakte ernstig gewond aan de buik tijdens gevechten bij de Zuid-Willemsvaart in Someren. Verpleegd in Huize Bartholomeus te Asten, daarna in het militaire gedeelte van St. Jozeph Ziekenhuis te Eindhoven, overleed aldaar aan zijn verwondingen.

Bronnen:



36. Cornelis Verheuvel, 36 jaar



Geboren 20 jan. 1904 te Schelluinen
Overleden 26 mei 1940 te Oostende, België
Bakker in Kedichem, soldaat 3e regiment infanterie Bewakings Detachement Woensdrecht 
Gehuwd met Jannigje Brandwijk (1904-1990)
Vader van Jan Arie (1926-2009) en Bastiaan Cornelis (1934-2019)
Zoon van Jan Arie Verheuvel (1877-1907, bakker) en Aartje de Heer (1881-1916)
In Kedichem is een straat naar hem genoemd

Overleden (met nog een andere soldaat) tijdens een luchtbombardement op de Gen. Mahieukazerne in Oostende, waar hij verbleef op de terugreis van Frankrijk naar Nederland.


Bronnen:


De Gecombineerde, 9 mei 1970
















Niet vermeld: 
Johannes (Hans) Bauer, 26 jaar
















Johannes (Hans) Bauer woonde al ruim voor de oorlog in Leerdam maar was officieel nog Duits staatsburger. Daarom werd hij opgeroepen voor de Duitse militaire dienst. 

In augustus 1944 sneuvelde hij in Litouwen. Zijn vriendin was Cornelia (Corrie) Kaebisch (1921-2003). 
Hij staat niet op het oorlogsmonument aan de Stationsweg vermeld, maar wel op het LSV-monument. 

(Uiteraard heb ik even gezocht naar zijn geboortedatum en ouders. Hij was geen zoon van de arts H.F. Bauer die in Gorinchem woonde en in het Leerdamse ziekenhuis werkte. Verwantschap met een F. Bauer die in 1936 van Bergstraat 57 naar het Duitse Brühl verhuist en in 1938 van Brühl naar Bergstraat 57, is waarschijnlijker. Ook is er een H. Bauer die in 1938 van Bergstraat 57 naar Brühl verhuist. Tips zijn welkom! HT)


Bronnen:



Krijgsgevangene



37. Govert Morelissen, 35 jaar










Geboren 8 sept. 1909 te Leerdam
Overleden 9 juni 1945 te Osterode am Harz, Duitsland
Gehuwd in april 1937 met Peltina Martina Veen (1913)
Vader van Aartje (Ardi, 1937)
Zoon van Roelof Morelissen (1883-1946, boerenarbeider, voerman) en Aartje de With (1880-1965)
Neef van Hendrik Morelissen (1910-1944) die (ook) op het eerste, tijdelijke monument van Leerdam stond, maar geen inwoner van Leerdam was en daarom niet geplaatst werd op het monument van 1955 
Rund- en varkensslager, woonde Jan van Arkelstraat 21
Militair van de Militaire Compagnie, 2e eenheid, behorend tot het 31e Regiment Infanterie
Moest zich als dienstplichtige melden voor krijgsgevangenschap en werd gedeporteerd naar kamp Stalag XI in Altengrabow met nummer 108499. In de zomer van 1943 werd hij overgebracht naar Lager 5001 van het Arbeitskommando Houtfabriek Frits Hohmann in Herzberg am Harz, dat organisatorisch onder Stalag XI-b Fallingbostel viel.

Lag in het Lazarett wegens de gevolgen van een schedelbasisfractuur, opgelopen bij een explosie in de munitiefabriek ‘Kiefer’ in Herzberg, waar hij gedwongen werd te helpen bij het blussen van de brand na een bombardement. J. Fioole noemt "Van Stijn" die heeft verklaard dat Morelissen hiervan zou zijn hersteld en op de terugreis naar Nederland onderweg aan wondroos zou zijn bezweken? 


Bronnen:



Bron: Fioole J., WO 2, 1940-1945 


Geen opmerkingen:
Labels: , ,

14 maart 2026

Namen op het oorlogsmonument (5): verzetsmensen

Op het oorlogsmonument in Leerdam staan namen die herinneren aan een ingrijpende periode uit de geschiedenis van de stad. Elke naam vertegenwoordigt een leven, een familie en een verhaal dat abrupt werd onderbroken door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog. 

In deze blog wil ik stilstaan bij een aantal van de 50 namen op het oorlogsmonument van Leerdam.

De derde en vijfde groep op het monument vertegenwoordigen respectievelijk de 'Gemeente-Ambtenaar' en het 'Verzet'. Omdat er een duidelijke samenhang tussen deze groepen bestaat, noem ik ze in deze blog gezamenlijk.

Verzetsmensen zijn personen die tijdens de Duitse bezetting actief weerstand boden tegen de bezetter, bijvoorbeeld door sabotage, hulp aan vervolgden of deelname aan illegale organisaties. Zij zijn daarvoor vervolgd, gevangen gezet en gedood.

Bij de namen vermeld ik linkjes waaronder die naar de website van de Oorlogsgravenstichting. Daar is vaak ook een link opgenomen naar het persoonsdossier in het Nationaal Archief. Het is de moeite waard deze dossiers door te nemen, aangezien ze vaak correspondentie met nabestaanden bevatten en informatie over de plaats van overlijden en het graf bieden.





















30. Corstiaan (Cor) Bos, 22 jaar


Geboren 21 okt. 1922 te Leerdam
Overleden 10 dec. 1944 te Leerdam
Zoon van Pieter Mees Bos (1880-1949) en Neeltje Toom (1892)
Broer van Teunis Bos die ook op het monument staat (dwangarbeider)
Wonend Schoolstraat 19
Ambtenaar bij de distributiedienst v.a. 30 dec. 1941

Wordt 1 okt. 1943 ontslagen vanwege betrokkenheid bij "onregelmatigheden ten distributiekantore". Gevangengezet en slecht behandeld; uiteindelijk vanuit het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort zeer verzwakt vrijgelaten om thuis te sterven.


Bronnen:


Bron: J. Fioole, WO 2 1940-1945






















33. Willem de Groot, 29 jaar



Geboren 11 juni 1915 te Rhenen
Overleden 16 mei 1945 te Leerdam
Zoon van Jacobus de Groot (1887-1972) en Willemijntje Griffioen (1890-1967)
Lid B.N.S., wonend Vlietskant 44

Omgekomen bij een ongeval (samen met Leunis van der Maas) tijdens een wapentraining van de Binnenlandse Strijdkrachten, kort na de bevrijding.


Bronnen:


Nieuwe Tielsche Courant, 19 mei 1945
Nieuwe Tielsche Courant, 2 juni 1945













Bron: Onbekend























Nieuwe Tielsche Courant, 26 mei 1945


















































34. Jan Kouw, 52 jaar












Geboren 25 juni 1892 te Asperen
Overleden 5 april 1945 te Zeist
Gehuwd met Dirkje van Vegchelen (1893-1976)
Vader van Geertje (1916), Jan (1919) en Carolina Johanna (1930)
Zoon van Karel Johannes Kouw (1864-1921, kleermaker) en Geertje van Someren (1868-1957)
Schilder, drogist, lid verzet, wonend Fonteinstraat 23

Verraden, mogelijk door onderduiker H.G. aan wie hij onderdak had geboden. Een ander scenario is dat deze onderduiker H.G. (in vertrouwen) informatie heeft gedeeld met mede-verzetslid P.L., die vervolgens zijn adres heeft doorgegeven aan de Sicherheitsdienst. (Meer hierover in 'Het verraad van Leerdam' door Harm Brinks).

Gearresteerd op het moment dat hij naar de Engelse radio luisterde. 

Gefusilleerd als represaille op de moord op de SS-officier Hanns Albin Rauter - met 116 andere gevangenen.


Bronnen:

.

Teisterbander april 1945 via J. Fioole
Nieuwe Tielsche Courant, 9 juni 1945
De Voorlichter, 11 april 1946




 






















































_____________________________________________________________


Een persoon die destijds op verzoek van de nabestaanden niet op het oorlogsmonument is opgenomen, maar wel als oorlogsslachtoffer geldt, is:


Leunis van der Maas, 19 jaar

Geboren 6 okt. 1925 te Leerdam
Overleden 17 mei 1945 te Leerdam
Zoon van Pieter van der Maas (1897-1988) en Adriana de Bruin (1893-1955)

Omgekomen bij een ongeval (tegelijkertijd met Willem de Groot) tijdens een wapentraining van de Binnenlandse Strijdkrachten, kort na de bevrijding.

Bronnen:



Nieuwe Tielsche Courant, 19 mei 1945






















_____________________________________________________________




Abe Drijver noemt in een van zijn publicaties de naam van Vokeltje Bakker (1925-2006), dochter van Pieter Bakker en Vrouwtje Knip. Zij is in dienst van de gemeente en weigert om een Ariërverklaring te ondertekenen. Ze krijgt daarom ontslag. 

Zij trouwt overigens met Barthus (Bep) Bos, een broer van Cor(stiaan) Bos, hierboven genoemd. 


Bron:




_____________________________________________________________


De Gecombineerde, 29 april 1985


Geen opmerkingen:
Labels: , ,
Abonneren op: Posts (Atom)