Het leek een ogenschijnlijk gewone gebeurtenis, maar voor veel Leerdamse huisvrouwen zou het een wereld van verschil gaan betekenen: aan de Hoogstraat vestigde zich in 1934 een nieuwe onderneming: de Eerste Leerdamsche Wasch Industrie.
Waar het wassen van kleding tot dan toe vooral een huiselijke, tijdrovende bezigheid was - met kokende ketels op het fornuis, schrobben op wasborden, bleken op het gras of het drogen van klamme was bij de keukenkachel - bracht dit bedrijf een ingrijpende verandering.
 |
De stand van wasmachine-fabrikant J. Haring te Alphen aan de Rijn op de Nederlandse voorjaarsbeurs in de Jaarbeurshallen te Utrecht,1930. Nationaal Archief. |
De initiatiefnemers waren drie van de vier kinderen van Hendricus van Bruggen, een machinist uit Beesd die werkte met de machines van het poldergemaal. Dag in, dag uit zag Van Bruggen hoe kracht en techniek het zware werk kon verlichten. Die kennis en dat ontzag voor mechanisatie moeten thuis aan de keukentafel zijn besproken, want zijn zonen en dochter pikten de gedachte op dat ook het huishouden rijp was voor vooruitgang.
Cornelis, door iedereen Kees genoemd, geboren op 31 oktober 1907 in Rhenoy (in 1938 zou hij trouwen met Pietje van Oosterom), was een ondernemende geest. Samen met zijn zus Cornelia Jacoba, roepnaam Cor (geboren 22 april 1909, later gehuwd met J. van Ingen), en hun jongere broer Marinus, beter bekend als Rien (geboren 20 augustus 1912, later gehuwd met Maria Hendria Ververs), waagde hij de sprong.
Met z’n drieën brachten De Van Bruggens iets naar Leerdam wat men tot dan toe alleen uit grotere steden kende: machinaal wassen.
 |
| De Vijfheerenlanden, 13-11-1935 |
 |
| De Leerdammer, 12-11-1935 |
De Hoogstraat 29-31 was eens de winkel geweest van de (joodse) familie Van Gelder en na 1932 huurde Jacob de Vries het pand als onderkomen voor zijn fourniturenzaak. Na diens vertrek uit Leerdam rond 1935 zullen de broers Van Bruggen gereageerd hebben op deze advertentie:
 |
| De Leerdammer, 7-7-1934 |
Er was al eerder een kleinere vestiging op de Hoogstraat. Vanuit de krantenberichten blijkt dat de Van Bruggens begonnen in 1934 aan de noordzijde van de Hoogstraat op nummer 60 en in 1935 naar de zuidkant verhuisden naar nummer 29-31.
 |
| De Leerdammer, 24-2-1934 |
 |
| De Leerdammer, 8-5-1935 |
 |
| De Leerdammer, 11-5-1935 |
 |
Was- en strijkinrichting. Een arbeider doet de was in een droogtrommel, die wordt aangedreven door een stoommachine. Nederland, 1921 [SFA022808780], Het Leven, Spaarnestad Photo |
De komst van de E.L.W.I. werd in Leerdam als zeer positief ervaren. De Leerdammer-journalist beschrijft het theatraal: Leerdam was lang verstoken van veel voorzieningen. Wel een glasfabriek en houtzagerij, maar elektriciteit en andere moderne gemakken ontbraken lang. Vooral huisvrouwen hadden het moeilijk, omdat er geen fatsoenlijke wasserijen in de stad waren en men voor een goede wasbeurt elders heen moest. De familie Van Bruggen werd dan ook geprezen omdat zij een professionele wasserij naar Leerdam haalden, waardoor de stad een moderne voorziening kreeg die veel gemak bracht voor de inwoners.
Het bedrijf begon bescheiden in een klein huisje aan de Hoogstraat 60, maar groeide al snel uit tot een groter pand (Hoogstraat 29–31) om de uitbreiding van het bedrijf op te vangen.
De inrichting zelf werd als modern en efficiënt beschreven: de nieuwste machines werden gebruikt, er was een goed ventilatiesysteem, en de wasserij kon grote hoeveelheden was tegelijk verwerken zonder kwaliteitsverlies. De krant benadrukt dat het bedrijf een enorme verbetering was voor de stad en prijst het initiatief van de ondernemers.
 |
| De Leerdammer, 30-11-1935 |
 |
| De Leerdammer, 11-4-1936 |
Toen de wasinrichting haar deuren opende, moet het een ware sensatie zijn geweest. Leerdamse huisvrouwen zullen nieuwsgierig hebben staan kijken voor de etalage, waarachter grote trommels, riemen en stoom hun werk deden. Binnen draaiden de machines onafgebroken; het klotsen van water en het ritmische gebrom klonken als muziek van de moderne tijd.
Sommigen keken het wellicht met argwaan aan, “Wordt het wel écht schoon?” — terwijl anderen opgelucht ademhaalden bij de gedachte dat het zware boenen en wringen niet langer nodig was.
ELWI had ook het Leerdamse ziekenhuis als goede vaste klant. Vooral tijdens de verwoede "grote schoonmaak" in het voorjaar zullen heel wat Leerdamse vrouwen gebruik hebben gemaakt van de wasserij.
 |
| De Gecombineerde, 9-4-1949 |
 |
| De Gecombineerde, 3-12-1955 |
 |
| De Gecombineerde, 13-10-1956 |
 |
| De Gecombineerde, 2-12-1962 |
 |
| De Gecombineerde, 22-12-1962 |
 |
| De Gecombineerde, 11-4-1963 |
 |
| De Gecombineerde, 18-5-1967 |
Het inleveren van een wasmand aan de Hoogstraat betekende niet alleen schone lakens en gordijnen, maar ook tijdwinst, verlichting en een klein beetje luxe. Voor de vrouwen die zelf hun was kwamen doen in de machines, was vanaf 1962 in de wassalon een gezellig koffiehoekje ingericht.
 |
| De Gecombineerde, 14-2-1974 |
 |
| De Lingestreek, 24-7-1975 |
 |
| De Gecombineerde, 5-4-1980 |
Met de wasmachine in de (bij)keuken was de wasserij aan de Hoogstraat niet langer nodig. Daarmee verdween ook een ontmoetingsplek: in de salon van ELWI kwamen de huisvrouwen elkaar niet meer tegen. Het huishouden werd individueler georganiseerd, praktischer - en stiller.
Na het vertrek van ELWI was het adres Hoogstraat 29-31 jarenlang de locatie van de interieurwinkel van Van Zanten. Anno 2024 zijn het woonappartementen geworden.
Bronnen:
- Krantenberichten geraadpleegd via RAZU.nl
- Foto's via Facebookpagina Oud-Leerdam
