Jarenlang beschikte Leerdam over een eigen streekmuseum, museum ''t Poorthuys', dat zijn oorsprong vond in de plaatselijke Oudheidkamer. Deze Oudheidkamer was opgezet om het lokale erfgoed te bewaren en zichtbaar te maken voor inwoners en bezoekers. In de loop der jaren groeide de collectie gestaag, mede dankzij schenkingen en bruiklenen van betrokken Leerdammers. Het museum speelde zo een belangrijke rol in het levend houden van de geschiedenis van de stad.
In deze blog verzamel ik krantenberichten over de exposities die er in de loop van de tijd zijn gehouden en die een beeld geven van de ontwikkeling van het museum.
 |
Bron: J. Hol via FB Oud-Leerdam
|
De aankoop, 1962
In 1960 overweegt de gemeenteraad van Leerdam de aankoop van het historische Poorthuys, eigendom van de heer Van Iersel. Hij had het vervallen pand enkele jaren eerder gekocht en er circa 20.000 gulden in geïnvesteerd; voor 22.000 gulden wilde hij het verkopen. Burgemeester Den Hollander ziet de grote historische waarde en een geschikte bestemming als Oudheidkamer, maar de raad wijst het voorstel vanwege de hoge prijs af.
Twee jaar later kan de gemeente het Poorthuys alsnog kopen, ditmaal voor 10.000 gulden. De raad stemt nu wel in en in 1962 wordt de gemeente eigenaar van het pand, waarbij ook de historische naam in ere wordt hersteld. Meer hierover in de vorige blog.
De opening, 13 september 1965
Museum ’t Poorthuys werd ingericht - mede door de praktische inzet van museumconservator Frans Leendert Blom (1913-1973) die ook interieurbouwer was - en kon in 1965 officieel de deuren openen als plaatselijk museum.
De officiële opening vond plaats tijdens het werkbezoek, door de Commisaris van de Koningin, mr. Jan Klaasesz (1907-1997) op maandag 13 september 1965.
Jo Slieker, binnenhuisvader van het Hofje van mevrouw Van Aerden, fungeerde jarenlang als beheerder van de sleutels en hield toezicht op het museum. Ook de familie De Vries die in het Veerhuis woonde, fungeerde als beheerder van het museum.
 |
| De Gecombineerde, 25-9-1965 |
 |
De Gecombineerde 14-9-1965
|
De exposities
 |
De Gecombineerde, 8-7-1965
|
In 1973 kwam een foto-expositie tot stand over de vroegere jubileumvieringen zoals de bekende Wilhelminafeesten.
 |
| De Gecombineerde 28-4-1973 |
 |
| De Gecombineerde 4-9-1973 |
In 1977 staat een nieuwe aanwinst centraal, twee hardstenen schamppalen, afkomstig uit het pand links van het bekende poortje, Kerkstraat 54.
Een schamppaal is een hardstenen paal, vaak cilindrisch of rechthoekig, die naast deuren, poorten, gevelhoeken of stoepen werd geplaatst om schade te voorkomen door wagens, karren of later rijtuigen in smalle straten. Meestal gemaakt van hardsteen zoals blauwsteen, konden eenvoudige palen bij rijke huizen of openbare gebouwen worden versierd met wapenschilden of ornamenten.
In 1881 had er brand gewoed in het achterste gedeelte van dit huis wat waarschijnlijk van ongeveer 1859 tot 1882 Hotel Der Nederlanden was. In 1883 kocht de Hervormde Gemeente het pand aan. Tijdens een verbouwing in 1884 van het pand (dat toen werd ingericht als pastorie) werden de palen ontdekt. Ze bleken te zijn hergebruikt als drempelstenen: de bewerkte zijde met wapens zat naar beneden en ze fungeerden als opstapje in het hotel.
De toenmalige burgemeester Jeekel vroeg in een brief van 28 mei 1884 aan de minister van Binnenlandse Zaken of de stenen mogelijk historische waarde hadden. De minister adviseerde de palen aan te kopen voor het Rijksmuseum. Voor 25 gulden werden de palen aangekocht en op 8 november 1884 zijn ze per schip naar Amsterdam vervoerd. Ze kwamen terecht in het depot van het Rijksmuseum Amsterdam en zijn daar nooit tentoongesteld geweest.
De palen konden in 1977 langdurig in bruikleen worden gegeven aan Leerdam. Ze zouden worden gerestaureerd, één van de palen was in twee delen gebroken en moest worden hersteld met een metalen staaf.
Of de palen oorspronkelijk speciaal voor het hotel zijn gemaakt is niet zeker. Mogelijk waren ze afkomstig van een nog ouder gebouw. Omdat er wapens op zijn aangebracht, zou onderzoek naar die familiewapens meer duidelijkheid kunnen geven over de eerste eigenaar. Helaas leverde dit onderzoek uitindelijk niets op, omdat kleuren op de wapens ontbraken en die uitsluitsel hadden kunnen geven.
 |
| De Gecombineerde 3-3-1977 |
 |
| De Gecombineerde 28-4-1977 |
 |
| De Gecombineerde 31-1-1984 |
In 1985 werd het onderwerp Leerdam 1940-1945, Leerdam in oorlogstijd, belicht.
 |
De Gecombineerde, 3-5-1985
|
 |
| De Gecombineerde 6-5-1985 |
 |
| De Gecombineerde 8-5-1985 |
In 1986 werd er een tentoonstelling over Leerdams glas gehouden:
 |
De Gecombineerde, 7-3-1986
|
 |
De Vijfheerenlanden 30-7-1986
|
In 1988 was er een expositie van oude muziekinstrumenten en oude Bijbels.
 |
De Vijfheerenlanden 10-2-1988
|
 |
De Gecombineerde, 24-6-1988
|
 |
De Vijfheerenlanden 27-7-1988
|
Krantenrubriek 'In 't Poorthuis'
In de rubriek 'In 't Poorthuis' in de lokale krant De Gecombineerde werd door de 'Poortwachter' teruggeblikt op activiteiten rond het museum. Ook werden schenkingen en vondsten besproken.
Hieronder een aantal van deze krantenberichten:
 |
De Gecombineerde 11-9-1965
|
 |
De Gecombineerde 25-9-1965
|
 |
De Gecombineerde 4-10-1965
|
 |
De Gecombineerde 11-1-1966
|
 |
De Gecombineerde 16-7-1966
|
 |
| De Gecombineerde 6-8-1966 |
 |
De Gecombineerde 13-8-1966 |
 |
| De Gecombineerde 8-10-1966 |
 |
| De Gecombineerde 7-1-1967 |
 |
De Gecombineerde 19-1-1967
|
 |
| De Gecombineerde 15-2-1968 |
 |
De Gecombineerde 29-6-1968
 | De Gecombineerde 11-7-1968
|
 | De Gecombineerde 9-2-1971
|
|
 |
| De Gecombineerde 24-7-1971 |
 |
De Gecombineerde 16-3-1972 |
In 1971 werd een pronkstuk van kunstschilder Nicolaas Bastert aangeschaft door de Leerdamse gemeenteraad. Dit werk was ooit onderscheiden met een gouden medaille door koningin-moeder Emma in 1912.
Sywert Nicolaas Bastert (Maarsseveen, 7 januari 1854 – Loenen aan de Vecht, 18 april 1939) was een Nederlands kunstschilder, bekend om zijn riviergezichten langs de Vecht en behorend tot de nabloei van de Haagse School.
 |
| De Gecombineerde, 27-3-1971 |
 |
| Nieuws van de Dag, 14-5-1912 |
 |
De Gecombineerde 11-1-1973
|
 |
De Gecombineerde 5-6-1974
|
 |
De Gecombineerde 29-4-1978
|
 |
De Gecombineerde 13-5-1978
|
De verhuizing
Het museum groeide uit zijn jasje. Hoewel 't Poorthuys in eerste instantie voldoende ruimte bood voor tentoonstellingen, ontstond al snel met name een tekort aan bergruimte voor het groeiende archief.
In 1991 kwam er een einde aan de museumlocatie van ’t Poorthuys. De historische verzameling werd vervolgens ondergebracht in het Oude Raadhuis aan de Kerkstraat 18, waar nog vele jaren tentoonstellingen werden georganiseerd. Hierover gaat de volgende blog.
Bronnen:
Krantenarchief geraadpleegd via RAZU.nl
