Fotograaf Jan Willem Lemmen (1893-1969): Foto Lemmen 'bij het postkantoor' (1915)

Meerdere generaties Leerdammers zijn opgegroeid met 'Foto Lemmen'. 

Fotograaf Lemmen adverteerde altijd met de zin 'bij het postkantoor'. Dit gaf zijn locatie aan, schuin aan de overkant van het postkantoor. 

Leerdammers noemden het stuk aan de Meent, waar fotograaf Lemmen zich had gevestigd: 'het straatje van Lemmen'. Niet verwonderlijk, de familie was er 90 jaar lang ondernemer. 

Foto Lemmen zag het levenslicht door Jan Willem Lemmen, die geboren werd op 12 februari 1893 in Leerdam, als tweede zoon van fabrieksarbeider / arbeider op de glasfabriek / badmeester  Engelbart Lemmen (1869-1931) en Geertje van Zanten (1868-1945). 

Zijn oudste broertje Jan werd maar een paar dagen oud, dus Jan Willem is opgegroeid als oudste kind. Na hem werden nog negen kinderen geboren, van wie er vier de volwassen leeftijd bereikten. 

In het bevolkingsregister staat dat Jan Willem letterzetter is van beroep. Op 3 november 1911 vertrekt hij naar Bruinisse, op 30 april 1912 laat hij zich weer inschrijven in Leerdam en op 23 april 1912 vertrekt hij opnieuw naar Bruinisse. 

Maar in 1915 is hij weer terug en zien we Lemmens eerste advertentie verschijnen:

De Leerdammer, 22-5-1915

De Leerdammer, 25-12-1915

Jan Willem heeft rond deze tijd zijn fotostudio geopend aan de Egmondkade 738.

De Leerdammer, 3-1-1917

De Leerdammer, 26-5-1917

Op 1 april 1920 treedt de 27-jarige Jan Willem in het huwelijk met de 25-jarige Annigje de Vink, dochter van Maarten de Vink en Hendrika Rademaker. Haar ouders woonden op de Hoogstraat 79.

Jan Willem en Annigje krijgen samen zes kinderen;

• Bertus Hendrik (1922)
• Hendrika (1924)
• Geertje (1926)
• Maarten (1927)
• Maria (1929)
• Anna Petronella (1939)

De Leerdammer, 26-8-1922

De Leerdammer, 30-1-1926

De Leerdammer, 4-6-1927

De Leerdammer, 3-8-1929

De fotostudio van Lemmen in 1921:

Bron: A. Lemmen via Facebook Oud-Leerdam

Op deze foto uit 1923 zien we een versierde Meent, net om de hoek van de Fonteinstraat. Dit was ter gelegenheid van de viering van het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina. Deze foto is gemaakt door fotograaf Jan Willem Lemmen. Rechts in de deur staat slager Levi (ook wel: Louis) Walg. De man met de fiets is kruidenier Den Besten. In de deur daar links naast zien we Annigje Lemmen-de Vink met daarvoor dochter Geertje. (Bron: F.L. Blom, Kent u ze nog, de Leerdammers, foto 71). 

Als je goed kijkt hangt boven de deur de tekst: Fotografisch Atelier, met daaronder nog leesbaar het woord 'licht'.

De Leerdammer, 29-11-1924

Eén van de portretten die fotograaf Lemmen maakte in de jaren '20.
Het is niet bekend wie de personen op de foto zijn.
Bron: Facebook Oud-Leerdam

Fotograaf Lemmen is nogal eens persfotograaf. Is er een lokaal evenement dan vereeuwigt hij de festiviteit of speciale gelegenheid voor De Leerdammer. Of deze autocrash tussen Asperen en Leerdam...

De Leerdammer, 25-7-1925

De Leerdammer, 10-10-1931

De Leerdammer, 17-10-1931

In de jaren '30 kopen de eerste burgers die zich het kunnen veroorloven, zelf een camera. Fotograaf Lemmen speelt in op klanten die zelf foto's willen maken met hun toestel, de 'foto-amateurs van Leerdam':

De Leerdammer, 20-2-1932

De Leerdammer, 24-9-1932

Een nieuwe vestiging in Geldermalsen wordt geopend:

De 5 Rivieren, 25-9-1934

De Leerdammer, 21-11-1934

Foto Lemmen benut ook een kiosk, waarin hij reclame maakt (locatie: huidige hoek Meent-Reilinghplein, tegenover de brug). Mogelijk was deze kiosk eerst van de boter-/melkfabriek De Stigter aan de overkant en werd er ijs verkocht. 

Foto Lemmen plaatst in de kiosk foto's gemaakt op evenementen als Koninginnedag en de Glasstadmars. Mensen kunnen de foto's bijbestellen. Boven de kiosk hangt de lokale krant de belangrijkste mededelingen.

 

 

(foto's: Facebook-pagina Oud-Leerdam)

In 1935 krijgt fotograaf Lemmen een telefoonaansluiting. En in datzelfde jaar begint hij ook een winkel in fotoartikelen. In menig Leerdams huishouden zullen zich nog fotolijstjes van Foto Lemmen bevinden.  

De Leerdammer, 12-11-1935

De Leerdammer, 17-12-1935

Fotografie Lemmen, aan de Egmondkade die later Meent ging heten.
Rechts: slagerij Walg. Links van foto Lemmen: drukkerij Den Dunnen.

De Leerdammer, 27-1-1940

De oorlogstijd moet niet gemakkelijk zijn geweest voor ondernemer Lemmen. Er zullen minder opdrachten zijn geweest, en er was schaarste in fotomateriaal.

De Voorlichter, 10-8-1946

De fotografiezaak aan de Meent

Als zoon Maarten trouwt met Adrie den Besten wordt fotograaf Maarten zelf het "lijdend voorwerp" voor de lens:

De Gecombineerde, 15-9-1951

Gereformeerd Weekblad 9-7-1960

Rond deze tijd zal Jan Willem Lemmen zijn bedrijf hebben overgedragen aan zoon Maarten.
Jan Willem Lemmen overlijdt op 19 november 1969 op de leeftijd van 76 jaar. Zijn echtgenote Annigje was ruim een maand eerder overleden. 

Gereformeerd Gezinsblad, 13-9-1969 en 21-11-1969

Foto Lemmen blijft nog lange tijd een vertrouwd adres op de Meent 51-53:

Gorcumse Courant, 23-3-1972

Gorcumse Courant, 28-7-1982

Op 1 oktober 2005 sluiten de deuren van het familiebedrijf en komt er een einde aan 90 jaar Fotografie Lemmen in Leerdam. 

@Heidi Timmer

Bronnen:

• Bevolkingsregister Leerdam 1897-1920
• Diverse krantenberichten, genoemd hierboven
• Facebook pagina Oud-Leerdam (foto's)

Zie ook: Harm Walt, wandeling door Leerdam, de Meent

Het Rijks Post- en Telegraafkantoor aan de Meent in Leerdam (1910)

Op 16 februari 1910 werd het 'nieuwe' Rijks Post- en Telegraafkantoor aan de Meent in Leerdam, na ruim een jaar bouwen, opgeleverd. 

De Leerdammer, 4-9-1909

Ik vond een krantenbericht over de opening. Hierin wordt verteld hoe het postkantoor er in 1910 vanbinnen uit zag, met de modernste snufjes voor die tijd. Boven was overigens de directeurswoning. Jammer dat ik geen interieur foto's heb kunnen vinden!

In het artikel wordt ook de historie van de vorige postkantoren in Leerdam vermeld. Het eerste postkantoor was aan de Huisgracht. Tussen 1870 en 1910 op de hoek van de Kerkstraat en Vlietskant (nu: Anna van Toor). 

De Leerdammer, 12-2-1910

De nieuwe locatie was wennen voor de Leerdammers. Zo kocht een dame een postzegel op het nieuwe postkantoor aan de Meent, maar wilde ze daarna de brief posten bij het 'oude' niet meer bestaande postkantoor op de hoek van de Kerkstraat...

De Leerdammer, 16-3-1910

Meer mensen mistten rond de vertrouwde plek een post-punt. Er werd een actie op touw gezet en daarna kwam er een extra brievenbus naast het Varsseveld-kantoor aan de Hoogstraat.

De Leerdammer, 9-4-1910

De Vijfheerenlanden, 29-6-1910

Van 1910 tot eind jaren '80 heeft het pand aan de Meent dienst gedaan als postkantoor. Daarna was er een kantoor aan het Reilinghplein.

Het bijna 114 jaar oude gebouw bestaat gelukkig nog - alleen het torentje is gesneuveld - en is een plek waar je heerlijk kunt eten en overnachten: Posthuys Leerdam 

De Gecombineerde Midden Nederland, 10-4-1982

Bronnen:

• Diverse krantenberichten
• Facebook-pagina Oud-Leerdam (foto's)

Remplaçanten bureau aan de Leerdamse Hoogstraat (1834)

Lbl Meertens 32802 (liedtekst), Wouters/Moormann,
Meertens Instituut, Amsterdam. Straatlied.

Vroeger werd er geloot welke jongeman wel of niet in dienst moest. Waren er in het dorp of stad bijvoorbeeld 28 jongemannen dienstplichtig en moesten er 15 daadwerkelijk in dienst dan waren dat degenen die de nummers 1 t/m 15 trokken. Viel een van hen af dan was nummer 16 aan de beurt.

Werd een man ingeloot, dan kon deze eerst proberen een reden voor vrijstelling aan te voeren. Redenen waren dat iemand te klein was, een lichamelijk gebrek had, dat een of meerdere broers in dienst waren (van een gezin met een even aantal zoons moest de helft in dienst, van een oneven aantal het kleinere deel), of dat hij bijvoorbeeld theologie studeerde. In de meeste gevallen werd hij een jaar vrijgesteld en moest hij zich het volgende jaar opnieuw aanmelden. Dit tot een maximum van vijf jaren, evenredig aan hoelang de dienstplicht duurde.

Als er geen reden tot vrijstelling was, dan kon een vervanger worden aangesteld. Dit kon een remplaçant zijn (iemand die zich dat jaar niet hoefde aan te melden) of een nummerverwisselaar (iemand die dat jaar was uitgeloot). Die plaatsvervanger hoefde niet per se uit hetzelfde dorp of dezelfde stad te komen.

Op de Leerdamse Hoogstraat A47 vestigde zich in 1834 een bureau dat plaatsvervangers regelt. Een zeker Jacobus van den Meulen verplaatst dan zijn kantoor van Rotterdam naar Leerdam.

Rotterdamsche Courant, 11-11-1834

Ruim een jaar eerder waren ze verhuisd naar de Kaasmarkt in Rotterdam:

Rotterdamsche Courant, 23-05-1833

Het inzetten van een plaatsvervanger was een kostbare aangelegenheid, maar toch werd er nogal eens gebruik van gemaakt. Rijke boerenzoons of andere jongens die onmisbaar waren voor de voortzetting van een bedrijf, konden zich zo’n plaatsvervanger veroorloven.

Maar mogelijk viel de animo voor de heren van het remplaçanten kantoor in de regio Leerdam toch wat tegen. Al in 1836 verhuizen Jacobus en zijn compagnon naar Woubrugge, bij Leiden. 

Opregte Haarlemsche Courant, 22-03-1836

Wel maken zij bekend dat de directeur van het Leerdamse postkantoor, de heer Hessingh, gevolmachtigd is zaken voor hen te doen.

Opregte Haarlemsche Courant, 21-04-1836

Omdat het vervangingssysteem een grote invloed had op het aantal vrijwilligers - je verdiende meer door je te laten inkopen als vervanger, dan je aan te melden als vrijwilliger! - werd het remplaçantenstelasel in 1898 afgeschaft en vervangen door de persoonlijke dienstplicht. In 1922 werd de Dienstplichtwet ingesteld en was de Nationale Militie verleden tijd. Het lotingsysteem werd in 1938 afgeschaft.

Bron:

Krantenberichten, genoemd hierboven