Op het oorlogsmonument in Leerdam staan namen die herinneren aan een ingrijpende periode uit de geschiedenis van de stad. Elke naam vertegenwoordigt een leven, een familie en een verhaal dat abrupt werd onderbroken door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog.
In deze blog wil ik stilstaan bij een aantal van de 50 namen op het oorlogsmonument van Leerdam.
De derde en vijfde groep op het monument vertegenwoordigen respectievelijk de 'Gemeente-Ambtenaar' en het 'Verzet'. Omdat er een duidelijke samenhang tussen deze groepen bestaat, noem ik ze in deze blog gezamenlijk.
Verzetsmensen zijn personen die tijdens de Duitse bezetting actief weerstand boden tegen de bezetter, bijvoorbeeld door sabotage, hulp aan vervolgden of deelname aan illegale organisaties. Zij zijn daarvoor vervolgd, gevangen gezet en gedood.
Bij de namen vermeld ik linkjes waaronder die naar de website van de Oorlogsgravenstichting. Daar is vaak ook een link opgenomen naar het persoonsdossier in het Nationaal Archief. Het is de moeite waard deze dossiers door te nemen, aangezien ze vaak correspondentie met nabestaanden bevatten en informatie over de plaats van overlijden en het graf bieden.
30. Corstiaan (Cor) Bos, 22 jaar
Geboren 21 okt. 1922 te Leerdam
Overleden 10 dec. 1944 te Leerdam
Zoon van Pieter Mees Bos (1880-1949) en Neeltje Toom (1892)
Broer van Teunis Bos die ook op het monument staat (dwangarbeider)
Wonend Schoolstraat 19
Ambtenaar bij de distributiedienst v.a. 30 dec. 1941
Wordt 1 okt. 1943 ontslagen vanwege betrokkenheid bij "onregelmatigheden ten distributiekantore". Gevangengezet en slecht behandeld; uiteindelijk vanuit het Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort zeer verzwakt vrijgelaten om thuis te sterven.
Bronnen:
- Arrestantenkaart Archief Rotterdam
- Brinks, Harm, "Verzet en Distributie", in Van Stad en Graafschap, orgaan van de Historische Vereniging, 36e jaargang, nr. 108, juni 2017
- Fioole, J., WO2 1940-1945, Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- Oorlogsbronnen
- Oorlogsgravenstichting
 |
| Bron: J. Fioole, WO 2 1940-1945 |
33. Willem de Groot, 29 jaar
Geboren 11 juni 1915 te Rhenen
Overleden 16 mei 1945 te Leerdam
Zoon van Jacobus de Groot (1887-1972) en Willemijntje Griffioen (1890-1967)
Lid B.N.S., wonend Vlietskant 44
Omgekomen bij een ongeval (samen met Leunis van der Maas) tijdens een wapentraining van de Binnenlandse Strijdkrachten, kort na de bevrijding.
Bronnen:
- Foto's beeldbank Historische Vereniging Leedam
- Nieuwboer, Jan en Olga Danz, Kom met verhalen... het verzet in Leerdam in de jaren '40-'45 (1990), pag. 19-20
- Oorlogsbronnen
- Oorlogsgravenstichting
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 19 mei 1945 |
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 2 juni 1945 |
 |
| Bron: Onbekend |
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 26 mei 1945 |
34. Jan Kouw, 52 jaar
Geboren 25 juni 1892 te Asperen
Overleden 5 april 1945 te Zeist
Gehuwd met Dirkje van Vegchelen (1893-1976)
Vader van Geertje (1916), Jan (1919) en Carolina Johanna (1930)
Zoon van Karel Johannes Kouw (1864-1921, kleermaker) en Geertje van Someren (1868-1957)
Schilder, drogist, lid verzet, wonend Fonteinstraat 23
Verraden, mogelijk door onderduiker H.G. aan wie hij onderdak had geboden. Een ander scenario is dat deze onderduiker H.G. (in vertrouwen) informatie heeft gedeeld met mede-verzetslid P.L., die vervolgens zijn adres heeft doorgegeven aan de Sicherheitsdienst. (Meer hierover in 'Het verraad van Leerdam' door Harm Brinks).
Gearresteerd op het moment dat hij naar de Engelse radio luisterde.
Gefusilleerd als represaille op de moord op de SS-officier Hanns Albin Rauter - met 116 andere gevangenen.
Bronnen:
- Brinks, Harm, "Het verraaad van Leerdam", gepubliceerd op website Historische Vereniging Leerdam
- Fioole, J., WO2 1940-1945, Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- "Onthulling monument op de Nieuwe Alg. Begraafplaats te Zeist" in: De Voorlichter, 11 april 1945
- Drijver, Abe, Vier eeuwen Loosdorp, pag. 90-91
- Oorlogsbronnen
- Oorlogsgravenstichting
- Westland, Henk G. en D. Filius, "Jan Kouw", gepubliceerd op website "Oorlogsslachtoffers West-Betuwe".
 |
| Teisterbander april 1945 via J. Fioole |
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 9 juni 1945 |
 |
| De Voorlichter, 11 april 1946 |
- Foto's beeldbank Historische Vereniging Leedam
- Nieuwboer, Jan en Olga Danz, Kom met verhalen... het verzet in Leerdam in de jaren '40-'45 (1990), pag. 19-20
- Oorlogsbronnen
- Oorlogsgravenstichting
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 19 mei 1945 |
- Drijver, Abe, Vier eeuwen Loosdorp en de Meent (2007), pag. 531
- OnlineBegraafplaatsen
 |
| De Gecombineerde, 29 april 1985 |
