De Nieuwenhuijzenstraat (1897-2002), herinneringen aan een verdwenen straat

 

De Nieuwenhuijzenstraat werd in 1897 door de glasfabriek gebouwd voor haar werknemers. 

De Nieuwenhuijzenstraat gezien vanaf de Stationsweg.
Links zie je de gebouwen van de Leerdamsche Boter- en Kaasfabriek, in 1891 gerealiseerd. 

De huizen hadden 'een flinke voorkamer, achterkamer, keuken en boven een kamer en droogzolder'. Bouwkundige Aalt van Leer (1843-1921) ontwierp de huizen .

Begin 1897 worden de eerste twintig huizen gebouwd. 

De Leerdammer, 11 november 1896

Leerdamsche Courant, 30 juni 1897

Nog in datzelfde jaar wordt besloten om een nieuw huizenblok van 24 huizen erbij te bouwen. 

De laagste inschrijver bij de aanbesteding voor het hout ten behoeve van de 24 te bouwen arbeiderswoningen in de Nieuwenhuijzenstraat was Van der Meulen te Amsterdam. De levering werd vervolgens aan deze inschrijver gegund.  

De 20 eerdere gebouwde woningen waren getimmerd door de heren Boei en Jakobs en gemetseld door M. de Koster, C. van Meeuwen en A. den Hartog, en zij krijgen ook deze keer de opdracht. 

De Vijfheerenlanden, 26 juni 1897

Leerdamsche Courant, 17 juli 1897

De Leerdammer, 2 juli 1897

In 1899 werd er mogelijk nogmaals een uitbreiding van de Nieuwenhuijzenstraat gerealiseerd voor 22 arbeiderswoningen. Het zou in mijn ogen goed kunnen dat dit later de Wilhelminakade (zie volgende blog) werd. De Nieuwenhuijzenstraat bestond op dat moment al uit ten minste 44 huizen 

De Vijfheerenlanden,
1 februari 1899

De Nieuwenhuijzenstraat werd aangelegd voor arbeiders van de glasfabriek. Glasfabrieken probeerden in perioden waarin zij goede glasblazers nodig hadden, hen vaak met hoge lonen en aantrekkelijke extra’s, zoals gratis huisvesting, aan zich te binden. Ook in Leerdam werden daarom speciaal voor fabrieksarbeiders woningen gebouwd.

Voor de realisatie van deze arbeiderswoningen was op 13 mei 1897 de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende Goederen ‘Leerdam’ opgericht. De vennootschap stond onder leiding van directeur Bernard Thöne, zelf glasblazer. Als commissarissen traden O.H.L. Nieuwenhuijzen, glasfabriekdirecteur, L.K.W. Castens, schoonzoon van glasfabriekdirecteur C. Nortier, en Jan Driessen, meesterknecht bij de glasfabriek, aan.

De Nieuwenhuijzenstraat was dus het eerste bouwproject gerealiseerd door deze maatchappij, en werd vervolgens genoemd naar Otto Hendrik Lambertus Nieuwenhuijzen (1844-1925). Hij was voormalig kapitein der infanterie van het Oost-Indisch Leger, ging in 1878 met pensioen en werd daarna directeur van de glasfabriek en wethouder van Leerdam.

O.H.L. Nieuwenhuijzen (1844-1925)

Ter gelegenheid van de achttiende verjaardag van koningin Wilhelmina
in 1898 richtten de bewoners van de Nieuwenhuizenstraat
een ereboog op en versierden zij hun straat feestelijk. 

In het voorjaar van 1900 ontving de gemeenteraad een verzoekschrift van de bewoners van de Nieuwenhuijzenstraat, waarin zij verzochten om twee straatlantaarns. Aan dit verzoek kon echter geen gehoor worden gegeven. De straat was namelijk een zogenaamde ‘particuliere straat’, die eigendom was van de Maatschappij tot Exploitatie van Onroerende Goederen. De verantwoordelijkheid voor het aanbrengen van straatverlichting lag daarmee bij de eigenaar. Om die reden werd het verzoek door de gemeenteraad afgewezen. De bouwmaatschappij mocht de lantaarns wel plaatsen en dit gebeurde in de loop van datzelfde jaar.

De Leerdammer, 7 april 1900

De Leerdammer, 8 september 1897

De Leerdammer, 10 november 1897

Nieuwenhuijzenstraat, maart 1988

Foto: G.J. Dukker

Doc.nr. 268.367

Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Saneringsplan Gemeente Leerdam, februari 1970, uitsnede 

Kwaliteitskaart deel bebouwde kom

Regionaal Archief Zuid-Utrecht 594_120789_0001

Op bovenstaande kaart uit 1970 is te zien dat de Wilhelminakade bestond uit huisnummers 2-74, bij elkaar 37 adresen.  De Nieuwenhuijzenstraat had 70 adresnummers. 

In 1985 wordt er 'groot onderhoud' aan de straat gepleegd. 

Rond 1986 bleek dat de gasfabriek het terrein naast de Nieuwenhuijzenstraat behoorlijk had vervuild. Bodemsanering volgde: de vervuilde grond werd afgegraven. 

De straat is inmiddels gesloopt en behoort daarmee tot het verleden — een stukje straatbeeld dat voorgoed is verdwenen. Op de lege plek verrees de nieuwe Vogelsangstraat, waarmee een nieuw hoofdstuk aan de geschiedenis van deze plek werd toegevoegd.