Van Glasblazerslaan naar Siemensstraat (1905-1915, 1915-2016)

 

De Glasblazerslaan is een van de eerste straten die achter de glasfabriek zijn aangelegd, special voor de huisvesting van glasarbeiders.

In de glasindustrie verdienden glasblazers relatief veel. Dat kwam door hun vakmanschap, de zware werkomstandigheden en het nachtwerk. Glasfabrieken probeerden in perioden waarin zij goede glasblazers zochten, hen vaak met hoge lonen en aantrekkelijke extra’s, zoals gratis huisvesting, aan te trekken. Ook in Leerdam werden arbeiderswoningen vlak bij de fabriek gebouwd. 

Op 13 mei 1897 was daarvoor de Maatschappij tot exploitatie van onroerende goederen ‘Leerdam’  opgericht. De vennootschap stond onder leiding van directeur Bernard Thöne (glasblazer) en had O.H. L. Nieuwenhuijzen (glasfabriekdirecteur), L. K. W. Castens (schoonzoon van glasfabriekdirecteur C. Nortier) en Jan Driessen (meesterknecht glasfabriek) als commissarissen.

Particuliere bouwmaatschappijen kwamen aan het einde van de 19e eeuw op in Nederland. Zulke maatschappijen brachten kapitaal van aandeelhouders bijeen om grond aan te kopen, straten aan te leggen en woningen te bouwen en te verhuren. In Leerdam was deze maatschappij bovendien nauw verbonden met de plaatselijke glasindustrie en de huisvesting van arbeiders. 

Glasblazerslaan: deze foto is vanaf het Lingeplein genomen

In 1905 wordt begonnen met de bouw van de Glasblazersstraat. 

Vermoedelijk was onderstaande advertentie ten behoeve van de bouw van de huizen van de Glasblazersstraat. In dat geval zijn de woningen ontworpen door gemeente-architect Willem Carmiggelt (1864-1935)

De Leerdammer, 14 oktober 1905

De Leerdammer, 20 december 1905

Er wordt in deze periode veel gebouwd buiten het Leerdamse centrum: 

De Leerdammer, 17-10-1906

(Het gaat hier over de Pr. Hendrikstraat en Julianastraat.
De Lombokstraat ging later Owensstraat heten)

In 1907 wordt de parallel aan de Glasblazerslaan gelegen Admiraal de Ruyterstraat aangelegd. De aanleg vindt plaats in opdracht van de tegelijkertijd opgerichte bouwmaatschappij De Toekomst. (In 1914 zouden hier nog 12 woonhuizen worden gebouwd door dezelfde maatschapij onder leiding van directeur J. de Bie. Tot in elk geval 1972 heeft deze bouwmaatschappij bestaan, jaarlijks waren er aandeelhoudersvergaderingen in Hotel Boerboom.)

De Leerdammer, 16 maart 1907

In augustus 1908 worden 20 woningen voor de Glasblazerslaan aanbesteed door de Maatschappij van onroerende goederen. 

De Vijfheerenlanden, 1-8-1908

De Vijfheerenlanden, 1-8-1908

In 1910 kregen de bewoners van de Glasblazerslaan een aansluiting op gas. 

De Leerdammer, 20-11-1909

De straatverlichting op gas was alleen zo te lezen nog geruime tijd niet op orde.

De Leerdammer, 23-12-1911

De Leerdammer, 24-12-1913

 

Bij deze foto staat "Glasblazerslaan" maar vooral de Lingestraat met tweede watertoren is zichtbaar.
De watertoren was een hulpwatertoren, gebouwd in 1912 aan de Lingestraat en de westzijde van de Glasblazerslaan.
De toren werd in 1938 gesloopt.

Het Vrijwilligerskorps van de afdeling Leerdam Volksweerbaarheid, kreeg een oefenlokaal aan de Glasblazerslaan in 1913. Zij het van korte duur. 

De Vijfheerenlanden, 15-10-1913

De Leerdammer, 20-6-1914

In 1915 krijgt de Glasblazerslaan een nieuwe naam: Siemenstraat. 

Deze naam verwijst naar de Siemens-Martin-kuipoven, ontwikkeld door Friedrich Siemens (1826-1904). Deze bassinoven kon veel grotere hoeveelheden glas tegelijk smelten en bespaarde bovendien zo’n 40 à 50% brandstof ten opzichte van de traditionele pottenoven. Met het later toegepaste regeneratieve systeem werd continu smelten mogelijk. Dat was een belangrijke voorwaarde voor machinale verwerking, omdat het glasniveau constant bleef. Zo maakte de ontwikkeling van de Siemens-ovens vanaf het einde van de 19e eeuw grootschalige, continue en energiezuinigere productie mogelijk en droeg deze ontwikkeling ook bij aan de mechanisering van de glasindustrie in Leerdam.

De Leerdammer, 28-8-1915

Het zou een idee geweest zijn van burgemeester Johan Rudolf Mees (1882-1936) om de straten in de buurt van de glasfabriek te noemen naar prominente figuren uit die industrie. (N.D. Clements in De Gecombineerde 13-11-1976)

De woonwijk achter de glasfabriek werd in de volksmond "Achter de pijp" genoemd. 

Gijsbert Donatz en zijn vrouw Jantje Karsch hadden een winkel op nummer 2, de hoekwoning:

De bomen in de Siemenstraat zorgden ervoor dat het een sfeervolle, lommerijke straat werd.

Jan van Duffelen (1886-1986) met zijn vrouw Suzanna den Hartog (1886-1956)
met hun handelswaren in de Siemensstraat.

Siemensstraat, uitkijkend op de Boëtiusstraat, 1993

Foto: G.J. Dukker

Doc.nr. 320.386

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

De Owensstraat (voorheen Lombokstraat) was in 1974 al gesloopt. In 2000 werd langzamerhand duidelijk dat ook de Siemensstraat moest verdwijnen. In 2010 zou de straat worden gesloopt. 

De herontwikkeling aan de andere kant van de Tiendweg krijgt echter voorrang, en bewoners horen lange tijd niets meer. Maar op 12 maart 2012 vertelt de woningstichting de bewoners in Partycentrum ‘t Dak dat definitief besloten is dat behoud van de woningen niet haalbaar is. 

Ruim tweeëneenhalf jaar later, op 22 februari 2016, levert de laatste bewoner zijn sleutels in. De voorbereidingen voor de sloop zijn dan al in volle gang.  

In februari 2016 bracht Kleurrijk Wonen de publicatie Verhalen uit de Siemensstraat uit. Oud-bewoners vertellen daarin over hun jeugd, hun buren en het leven in de straat. Hun opgetekende herinneringen houden het verhaal van de oude Siemensstraat levend.

De oorspronkelijke woningen zijn inmiddels verdwenen. Inbo Architecten uit Amsterdam ontwierp een nieuw woningplan met 18+16 grondgeboden woningen. De straat veranderde daarmee van gezicht.

Wie vandaag door de Siemensstraat loopt, ziet halverwege de toegang tot de volkstuin die al jarenlang achter de straat ligt. Een klein stukje groen, midden in de wijk. Misschien is dat wel een mooie plek om dit verhaal te eindigen: de Siemensstraat veranderde, de huizen verdwenen, maar de verhalen bleven.

Bronnen:

• Bevolkingsregister 1897-1920 Leerdam, fam. Donatz-Karsch
• Veen, B.A. van, Glas- en glasbewerkingsindustrie, PIE Rapportenreeks 3 (Branchenummer 29), Zeist: Stichting Projectbureau Industrieel Erfgoed, 1994, pag. 29-31.