Rond 1887 had de glasfabriek Jeekel Mijnssen en Co. in Leerdam behoefte aan extra woningen voor haar werknemers. De directie wilde daarom aan de Molenstraat, de huidige Westwal, een blok arbeiderswoningen bouwen. Dat plan werd echter afgewezen. De reden: de woningen zouden de windvang van de molens kunnen belemmeren.
Die windvang was in Leerdam al jarenlang een belangrijk onderwerp. De molens die de polders Hoogeind, Schaik en Kortgerecht bemaalden, waren voor hun werking afhankelijk van voldoende wind. Omdat de molens steeds verder waren ingebouwd, konden ze bij ongunstige wind niet genoeg water uit de polders wegmalen. Vanaf 1877 werd dan ook regelmatig geklaagd over wateroverlast. Soms stond het land letterlijk blank.
Om dit probleem op te lossen, werd besloten de twee voormolens te vervangen door een raderstoomgemaal. De bouw begon in 1880 en in januari 1882 was het gemaal klaar voor gebruik. Vanaf dat moment was de waterbemaling veel minder afhankelijk van de wind en werd de wateroverlast beter bestreden.
Toch bleef de bescherming van de windvang ook daarna een rol spelen. Toen de glasfabriek in 1887 opnieuw plannen maakte voor arbeiderswoningen aan de Molenstraat, stuitte het plan opnieuw op bezwaren vanwege de nog aanwezige molens.
De glasfabriek moest daarom op zoek naar een andere plek. Die werd gevonden aan de oostzijde van de fabriek. Hier werden de eerste arbeiderswoningen gebouwd. Werknemers woonden zo dicht bij hun werk en rond de fabriek ontstond geleidelijk een nieuwe woonbuurt.
De nieuwe straat kreeg de naam Windvangstraat.
Die naam lijkt een ironische verwijzing naar de voorgeschiedenis. De windvang had er immers eerst voor gezorgd dat de huizen niet aan de Molenstraat mochten worden gebouwd. Uiteindelijk verhuisden de woningen naar de andere kant van de fabriek en kreeg juist die nieuwe straat de naam 'Windvangstraat'. Het is een verwijzing naar hoe de wind de arbeiderswoningen dichter naar de fabriek dreef.
De plek waar de woningen ooit stonden, is tegenwoordig de parkeerplaats naast de glasfabriek en de Glaswinkel.
(In 1895 bouwde de Glasfabriek overigens wél een huizenblok met 20 woningen aan de Molenstraat.)
 |
| De Vijfheerenlanden, 16-6-1887 |
 |
| De huizen rechts - met rode daken - zijn die de Windvangstraat. Gezien vanaf de Lingedijk. |
Uit advertenties blijkt dat de aanbesteding werd verzorgd door meesterknecht Jan Driesen (1850–1906). Het ontwerp werd getekend door de heer C. Wiggelinkhuizen. Waarschijnlijk gaat het hierbij om Everardus Wiggelinkhuizen (1855–1921), die in deze periode regelmatig bouwkundige tekeningen maakte voor woningen en bedrijven in Leerdam.
De Leerdamse aannemer Aalt van Leer (1843–1921) uit Leerdam was degene die uiteindelijk het laagst inschreef: f 12.900,- Toch kreeg aannemer W. Brouwer uit Leeuwarden de opdracht; hij had ingetekend voor f 16.674,-. Wellicht gaat het om de Leerdamse timmerman Willem Brouwer (1842-1912) en woonde deze tijdelijk in Leeuwarden?
 |
| Het nieuws van den dag 3-6-1887 |
 |
| De Vijfheerenlanden, 19-6-1887 |
 |
| De Vijfheerenlanden, 27-10-1887 |
 |
Deze foto's zijn genomen vanaf de Tiendweg, de achterzijde van de Windvangstraat is zichtbaar. |
In 1921 wordt een blok woningen (wellicht het dwarsblok?) in de Windvangstraat verbouwd door timmerman Poulus Hendrikus den Ouden (1882-1958)
 |
| De Vijfheerenlanden, 30-7-1921 |
In 1925 wordt de Windvang gesloopt.
De bewoners hadden inmiddels een nieuwe woning toegewezen gekregen. Toch verliep de ontruiming niet voor iedereen zonder problemen. Een tragisch verhaal is dat van ‘weduwe De R.’ Zij wilde haar woning, waar ze naar eigen zeggen ‘lief en leed had doorgemaakt’, niet verlaten en weigerde haar huisje op te geven.
 |
| De Leerdammer, 22-8-1925 |
Als laatste stond alleen haar woning nog overeind. Tot op dinsdag 25 augustus 1925 een deurwaarder, vergezeld door gerechtsdienaren, verscheen om het huis te ontruimen. De bewoonster nam vervolgens plaats op de dijk, ondanks de stromende regen. Volgens het krantenverslag bleef ze opvallend kalm: ‘terwijl de regen bij stroomen neerviel zat ze Psalmenzingend bij haar meubeltjes.’
De verslaggever besluit het verhaal met de hoop dat zij spoedig tot inkeer zou komen en alsnog de aangeboden woning zou aanvaarden...
 |
| Nieuwe Gorinchemsche Courant 26-8-1925 |
 |
| Het kleine huizenblok aan de Windvang, wat niet gesloopt werd in 1925 |
 |
| De plek waar eens de Windvangstraat zich bevond... |
- Bevolkingsregister 1897-1920 Leerdam, fam. Brouwer-van Wamelen.
- "Gemaal in Leerdam 100 jaar" in De Gecombineerde 19 december 1981, pag. 5.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten