Rond 1887 had de glasfabriek Jeekel Mijnssen en Co. van Leerdam behoefte aan extra woningen voor haar werknemers. De directie probeerde toestemming te krijgen om aan de Molenstraat, de huidige Westwal, woningen te bouwen. Dit verzoek werd echter afgewezen, vanwege de belangen die samenhingen met de windvang.
De kwestie van de windvang had in Leerdam al een langere voorgeschiedenis. De molens die de polders Hoogeind, Schaik en Kortgerecht bemaalden, waren sterk afhankelijk van de wind. Omdat de molens als het ware waren ingebouwd, konden zij bij ongunstige wind onvoldoende water wegmalen. Vanaf 1877 werd dan ook regelmatig geklaagd over wateroverlast. Het land kwam bij tijd en wijle blank te staan.
De discussie over het bouwen van woningen binnen de windvang speelde hierin een rol. De firma Jeekel Mijnssen en Co. had eerder toestemming gevraagd om aan de Westwal een blok huizen te bouwen, maar daarmee dreigde de windvang van de molens te worden belemmerd. Uiteindelijk werd besloten de twee voormolens te vervangen door een raderstoomgemaal. De bouw begon in 1880 en in januari 1882 was het gemaal bedrijfsklaar. Daarmee werd de bemaling minder afhankelijk van de wind en werd een belangrijke stap gezet in de bestrijding van de wateroverlast.
Hoewel het stoomgemaal vanaf 1882 de bemaling minder afhankelijk maakte van de wind, betekende dit niet dat de belangen van de windvang daarmee verdwenen waren. Bij de plannen van de glasfabriek om in 1887 woningen aan de Molenstraat te bouwen, speelde de bescherming van de windvang van de nog aanwezige molens nog altijd een rol.
Voor de glasfabriek betekende de afwijzing in 1887 dat de geplande arbeiderswoningen ergens anders moesten komen. Daarom werden aan de oostzijde van de fabriek de eerste arbeidershuizen gebouwd. Zo konden werknemers dicht bij hun werk wonen en ontstond tegelijkertijd een nieuwe woonbuurt rondom de glasfabriek.
De nieuwe straat kreeg de naam Windvangstraat.
Die naam lijkt een ironische verwijzing naar de voorgeschiedenis. De windvang had er immers eerst voor gezorgd dat de huizen niet aan de Molenstraat mochten worden gebouwd. Uiteindelijk verhuisden de woningen naar de andere kant van de fabriek en kreeg juist die nieuwe straat de naam 'Windvangstraat'. Het is een verwijzing naar hoe de wind de arbeiderswoningen dichter naar de fabriek dreef.
De plek waar de woningen ooit stonden, is tegenwoordig de parkeerplaats naast de glasfabriek en de Glaswinkel.
 |
| De Vijfheerenlanden, 16-6-1887 |
 |
| De huizen rechts - met rode daken - is de Windvangstraat. Gezien vanaf de Lingedijk. |
Uit advertenties blijkt dat de aanbesteding werd verzorgd door meesterknecht Jan Driesen (1850–1906). Het ontwerp werd getekend door de heer C. Wiggelinkhuizen. Waarschijnlijk gaat het hierbij om Everardus Wiggelinkhuizen (1855–1921), die in deze periode regelmatig bouwkundige tekeningen maakte voor woningen en bedrijven in Leerdam.
De Leerdamse aannemer Aalt van Leer (1843–1921) uit Leerdam was degene die uiteindelijk het laagst inschreef: f 12.900,- Toch kreeg aannemer W. Brouwer uit Leeuwarden de opdracht; hij had ingetekend voor f 16.674,-. Wellicht gaat het om de Leerdamse timmerman Willem Brouwer (1842-1912) en woonde deze tijdelijk in Leeuwarden?
 |
| Het nieuws van den dag 3-6-1887 |
 |
| De Vijfheerenlanden, 19-6-1887 |
 |
| De Vijfheerenlanden, 27-10-1887 |
 |
Deze foto is genomen vanaf de Tiendweg, de achterzijde van de Windvangstraat is zichtbaar. |
In 1921 wordt een blok woningen (wellicht het dwarsblok?) in de Windvangstraat verbouwd door timmerman Poulus Hendrikus den Ouden (1882-1958)
 |
| De Vijfheerenlanden, 30-7-1921 |
In 1925 wordt de Windvang gesloopt.
De bewoners hadden inmiddels een nieuwe woning toegewezen gekregen. Toch verliep de ontruiming niet voor iedereen zonder problemen. Een tragisch verhaal is dat van ‘weduwe de R.’ Zij wilde haar woning, waar ze naar eigen zeggen ‘lief en leed had doorgemaakt’, niet verlaten en weigerde haar huisje op te geven.
 |
| De Leerdammer, 22-8-1925 |
Als laatste stond alleen haar woning nog overeind. Tot op dinsdag 25 augustus 1925 een deurwaarder, vergezeld door gerechtsdienaren, verscheen om het huis te ontruimen. De bewoonster nam vervolgens plaats op de dijk, ondanks de stromende regen. Volgens het krantenverslag bleef ze opvallend kalm: ‘terwijl de regen bij stroomen neerviel zat ze Psalmenzingend bij haar meubeltjes.’
De verslaggever besluit het verhaal met de hoop dat zij spoedig tot inkeer zou komen en alsnog de aangeboden woning zou aanvaarden...
 |
| Nieuwe Gorinchemsche Courant 26-8-1925 |
 |
| Het kleine huizenblok aan de Windvang, wat niet gesloopt werd in 1925 |
%20-%20Fotograaf%20261.831%20RKD.jpg) |
De laatste Windvang-huizen, opgenomen door het glasfabriekterrein, januari 1986 Foto: G.J. (Gerard) Dukker Doc.nr. 261.831 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed |
 |
| De plek waar eens de Windvangstraat was |
- Bevolkingsregister 1897-1920 Leerdam, fam. Brouwer-van Wamelen
- "Gemaal in Leerdam 100 jaar" in De Gecombineerde 19 december 1981, pag. 5
Geen opmerkingen:
Een reactie posten