Op het oorlogsmonument in Leerdam staan namen die herinneren aan een ingrijpende periode uit de geschiedenis van de stad. Elke naam vertegenwoordigt een leven, een familie en een verhaal dat abrupt werd onderbroken door de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog.
In deze blog wil ik stilstaan bij een aantal van de 50 namen op het oorlogsmonument van Leerdam.
De negende en laatste groep namen die op het monument zijn gepubliceerd betreft "Militairen gesneuveld in Ned. Indië 1946-1950".
Deze groep omvat militairen van het Nederlandse leger (zoals de Koninklijke Landmacht en het KNIL) die tussen 1946 en 1950 zijn ingezet in Nederlands-Indië (het huidige Indonesië) en daar zijn gesneuveld tijdens militaire operaties, gevechten of aanverwante omstandigheden. Deze periode volgde op de Japanse bezetting en de daaropvolgende onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië op 17 augustus 1945.
De Nederlandse overheid gebruikte destijds de term “politionele acties” om de militaire operaties aan te duiden, met name de Eerste Politionele Actie (1947) en de Tweede Politionele Actie (1948–1949). De term suggereerde dat het ging om binnenlandse ordehandhaving in een kolonie die formeel nog deel uitmaakte van het Koninkrijk der Nederlanden. Tegenwoordig wordt deze terminologie als misleidend beschouwd. De Indonesische nationalisten vochten feitelijk voor onafhankelijkheid en Nederland probeerde het koloniale gezag te herstellen en behouden. Het conflict had kenmerken van een oorlog tussen twee strijdende partijen, niet van een politieoptreden. In de geschiedschrijving wordt deze periode nu aangeduid als de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog of breder: een dekolonisatieoorlog.
Het gelijkstellen van deze militairen met slachtoffers van bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog kan als problematisch worden ervaren. Tegelijkertijd geldt: de namen hieronder zijn van individuele mensen die in dienst van hun land zijn omgekomen, voor wie nabestaanden erkenning en herdenking zoeken. Daarbij wordt meegewogen dat veel militairen dienstplichtig waren en weinig keuze hadden in hun uitzending. Sterker nog: dienstweigeraars konden rekenen op twee tot vijf jaar celstraf.
Herdenken kan losstaan van waardering van de politieke context, al blijft die context in dit beladen onderwerp onvermijdelijk van betekenis en verdient ze het genoemd en gevoeld te worden.
Bij de namen vermeld ik linkjes waaronder die naar de website van de Oorlogsgravenstichting. Daar is vaak ook een link opgenomen naar het persoonsdossier in het Nationaal Archief. Het is de moeite waard om deze dossiers te bekijken: daarin staat regelmatig correspondentie met nabestaanden.
46. Bart Bogaard, 22 jaar
Geboren 20 juli 1926 te Leerdam
Overleden 6 feb. 1949 te Karang Poetjoeng, Indonesië
Verloofd met H.J.M. Versluis
Zoon van Hendrik Bogaard (1885-1972) en Govertje Langenberg (1897-1980)
Wonend Schaikseweg 92
Diploma-Korporaal, 1e bataljon, 4e compagnie, 11e Regiment Infanterie, Koninklijke Landmacht
De overledene overleed ten noordwesten van Wangon aan penetrerende verwondingen door projectielen van automatische wapens, afkomstig uit drie richtingen, die door zijn stalen helm drongen.
Bronnen:
 |
| De Gecombineerde, 10 februari 1949 |
 |
De Gecombineerde, 19 februari 1949 |
47. Cornelis Elbertus van Gent, 27 jaar
Geboren 3 jan. 1925 te Leerdam
Overleden 25 dec. 1947 te Cheribon/Tjikidping, Indonesië (ook genoemd de data 27 en 29 dec., de 25e lijkt het meest aannemelijk)
Zoon van Cornelis Elbertus van Gent (180-1959, arbeider op een houtzagerij) en Teuntje Boer (1887-1942)
Bankwerker/smid, wonend Julianastraat 23
Soldaat (sappeur) 16e Compagnie, Hoger Genie, Koninklijke Landmacht
Gesneuveld met drie andere soldaten
Bronnen:
 |
| De Gecombineerde, 3 januari 1948 |
 |
| De Gooi- en Eemlander 3-1-1948 |
48. Abraham Hoos, 22 jaar
Geboren 22 mei 1925 te Leerdam
Overleden 1 mei 1949 te Blora, kpg. Ngloba, Indonesië
Zoon van Jan Hoos (1890-1968, los arbeider) en Louiza Bogerd (1893-1967)
Wonend Schoolstraat 27
Soldaat 7e Regiment Infanterie, 3e Bataljon Koninklijke Landmacht
Bronnen:
 |
| Abraham Hoos genoemd tussen de "Indiëgangers" in O.B.G. juni 1948. Bron: FB Oud-Leerdam |
 |
| De Gecombineerde, 5 mei 1949 |
49. Govert Ketelaar, 21 jaar
Geboren 13 jan. 1926 te Leerdam
Overleden 15 juli 1947 te Medan, Indonesië
Zoon van Eduard Ketelaar (1897-1966, glasmaker) en Lijntje Twigt (1902-1982)
Wonend Siemensstraat 43
(Dienstplichtig) soldaat, 4e Compagnie, 4e bataljon, 2e Regiment Infanterie
Zijn bataljon ('Gentlemen bataljon') werd opgericht op 1 maart 1947 te Nijmegen vanuit de lichting 1946, men vertrok op 14 mei 1947 naar het toenmalig Nederlands-Indië; aankomst te Belawan was op 9 juni 1947.
Overleden aan een longontsteking in het militair hospitaal te Medan
Bronnen:
- Fioole J., WO 2, 1940-1945 - Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- Oorlogsgravenstichting
 |
| Bron: J. Fioole, WO 2, 1940-1945 |
50. Barthus (Berthus) Kros, 24 jaar
Overleden 18 juli 1949 in Batavia, Indonesië
Verloofd met Aagje de Stigter
Zoon van Pieter Kros (1891-1969, landbouwer) en Gijsje van Lent (1896-1979)
Wonend Diefdijk 39
(Dienstplichtig) soldaat 1e klas staf 4-10 van het Regiment Infanterie
 |
| Nieuwe Tielsche Courant, 28 januari 1947 |
 |
| De Gecombineerde, 21 juli 1949 |
 |
| De Gecombineerde 24 jan. 1950 via C. Fioole |
 |
| De Gecombineerde, 6 sept. 1951 |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten