In deze blog verzamel ik persoonlijke herinneringen, verhalen en gevonden krantenberichten uit de periode van de Tweede Wereldoorlog in en rond Leerdam. Het is een kleine poging om het verleden tastbaar te maken aan de hand van fragmenten uit het dagelijks leven, grote en kleine gebeurtenissen, en de stemmen van mensen die deze tijd hebben meegemaakt.
__________________________________________________________________
Iemand die ze jarenlang heeft ingezet voor het verzamelen, bewaren en vertellen van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog was Jacobus (Co) Fioole (1928-2008). In zijn (niet officieel gepubliceerde) uitgave 'WO2 -1940-1945', gebundeld ter gelegenheid van de Dodenherdenking op 4 mei 2000 staan enkele anekdotes die ik hieronder verkort weergeef.
Meidagen 1940: Gevecht en ongeluk op Oud-Schaik
Tijdens de Meidagen van 1940 woonde de familie De Jong aan Oud-Schaik 30. In het weiland naast hun woning was een Nederlands luchtdoelgeschut opgesteld. Militairen hadden van boomstammen en palen een brug geconstrueerd, waarop planken werden gelegd, zodat het geschut op het terrein kon worden getrokken.
 |
| B. Rexwinkel |
 |
| De Gecombineerde, 6 mei 1982 |
In de nacht van 13 op 14 mei probeerde een vrachtwagen geladen met munitie over de noodbrug te rijden. Bovenop de lading zat de 34-jarige soldaat Pieter Baars. De brug bleek de zware last niet te kunnen dragen en stortte in, waardoor Baars onder de lading bedolven raakte. Toen de vracht werd verwijderd, bleek hij te zijn overleden. Soldaat Baars werd op 20 mei 1940 op dezelfde begraafplaats aan de Tiendweg in Leerdam ter aarde besteld.
Bronnen:
- 'Bernardus Rexwinkel', gepubliceerd op Berghapedia
- Fioole, J., WO2 -1940-1945, Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- Oorlogsgravenstichting, Pieter Baars
- Oorlogsgravenstichting Bernard Rexwinkel
__________________________________________________________________
Meidagen 1940: Tragedie aan de Diefdijk te Schoonrewoerd
Vanaf 2 augustus 1939 was in Nederland de algemene mobilisatie afgekondigd. Een van de mobilisatieplaatsen bevond zich aan de Diefdijk bij Schoonrewoerd. Tegenover Diefdijk 7, waar de familie Langenberg woonde, was in het dijklichaam een mitrailleurstelling ingericht. Militairen werden ingekwartierd bij burgers, in schoolgebouwen of in speciale barakken.
Na de officiële capitulatie op de middag van 14 mei 1940 kon een van de militairen, die achter de mitrailleur lag, het nieuws niet verwerken. Hij begon te schieten op alles wat bewoog.
De aanwezige diploma-sergeant L. Verhoeven (?) probeerde hem te overmeesteren, maar raakte daarbij zwaargewond. Hij werd naar het Militair Hospitaal in Utrecht vervoerd, waar hij op 15 mei 1940 overleed en begraven werd op de begraafplaats Soestbergen in Utrecht - en 10 sept. 1940 herbegraven in Arnhem. (Vermoedelijk klopt de naam of de data niet, ik kan hierover ondanks de vele aanwijzingen niets terugvinden!)
 |
| G.J. Balduk |
Ook de 29-jarige 1e luitenant Henri Röder, geboren in Rotterdam in 1911, werd door de schutter dodelijk getroffen. Hij werd op 14 mei 1940 begraven op de begraafplaats te Schoonrewoerd en ongeveer een maand later herbegraven in Den Haag.
De schutter overleefde de oorlog. Zijn naam is niet achterhaald.
Bronnen:
- Fioole, J., WO2 -1940-1945, Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- Nederlands Bidprentjes Archief, G.J. Balduk
- Oorlogsgravenstichting, G.J. Balduk
- Oorlogsgravenstichting, Henri Röder
__________________________________________________________________
Hongerwinter 1945: hongertocht-slachtoffer Lena van de Poel overleden in Leerdam
Tijdens de Hongerwinter, rond februari 1945, kwamen twee mannen in Rhenoy aan die tussen zich in een vrouw voortsleepten. Bij hen was ook een meisje van ongeveer zeven jaar oud. De vrouw was volledig uitgeput. Nadat de familie Temminck haar had verzorgd, werd ze liggend in het stro met paard en wagen naar het noodziekenhuis 'Ons Huis' in Leerdam gebracht. In het ziekenhuis overleed zij, drie maanden later.
Fioole concludeert dat het hoogstwaarschijnlijk ging om Lena van de Poel, 32 jaar oud, geboren in IJsselmonde en woonachtig in Ridderkerk. Lena overleed op 5 mei 1945 in Leerdam. Voor haar kwam de verzorging, het voedsel en de bevrijding te laat.
Bronnen:
- Fioole, J., WO2 -1940-1945, Dodenherdenking 4 mei 2000 (niet gepubliceerd)
- Wiewaswie.nl
__________________________________________________________________
Interviews met Co Fioole (1928-2008) in 1989 en 1994:
 |
De Gecombineerde, 5 juli 1989 |
 |
| De Vijfheerenlanden, 13 december 1994 |
Op de website van Oranje-stichting 3045 staat een interview met een dochter van Co Fioole weergegeven:
Oranje-stichting3045-Leerdam.nl/verhaal-van-co-fioole
Naar Co Fioole is de zogenaamde Fioole Fakkel genoemd. Tijdens de jaarlijkse herdenking op 4 mei steken leerlingen van een basisschool uit Leerdam de Fioole Fakkel aan en laten zij duiven vrij. Na de ceremonie neemt de school die dat jaar verantwoordelijk is de fakkel mee, samen met de taak om gedurende een jaar de vijf oorlogsgraven te verzorgen van Corstiaan en Teunis Bos, Karel Foppen, Leunis van der Maas en Benny Kool.
__________________________________________________________________
1985, oorlogsverhalen van J. Waaldijk
In museum 't Poorthuis werd vanaf 7 mei 1985 een tentoonstelling over de Tweede Wereldoorlog georganiseerd. Tegelijkertijd verscheen in De Gecombineerde een serie oorlogsverhalen van de heer J. Waaldijk, die de tentoonstelling aanvulde en de verhalen van de oorlog op een meer persoonlijke manier tot leven bracht. In de volgende blog zijn ze te vinden.
__________________________________________________________________
1995, interview Cor Groen:
In de Volkskrant in 1995 vertelt Cor Groen over zijn oorlogservaringen in Leerdam. Het distributiekantoor met de arrestatie van o.a. Corstiaan Bos en de onderduikers in de molen van Kon worden genoemd.
 |
| De Volkskrant, 24-5-1995 |
_________________________________________________________________
Interview H. de Wit, 1988
In een interview ter gelegenheid van zijn honderste levensjaar, vertelt de heer H. de Wit een anekdote over het illegaal slachten van drie varkens tijdens de oorlog. Ook Jan Kouw, zoon van de omgekomen verzetsman Jan Kouw, kwam er toen spek of klapstukjes halen.
 |
| De Gecombineerde, 25 mei 1988 |
__________________________________________________________________
1990: 'Kom met verhalen...'
 |
In 1990 wordt 'Kom met verhalen', een boek over Leerdamse oorlogsverhalen uitgegeven.
Het boek is tweedehands te koop maar je kunt het als .pdf ook vinden op de website van de Historische Vereniging.
__________________________________________________________________
2000, columns van Harm Walt
Leerdammer Herman Steijgerwalt (1922-2009) publiceert in "Extra Nieuws Leerdam" een aantal columns over de Tweede Wereldoorlog. Ze zijn via deze link te lezen.
__________________________________________________________________
2008, intervieuw met oorlogsveteraan
Op de website van het Veteraneninstituut is een intervieuw met een Limburgse WOII-veteraan te vinden die rond 12 mei 1940 bij de Linge-stelling van Leerdam was gelegerd. Bij capitulatie moest alle munitie worden ingeleverd bij de Duitsers.
Het interview is hier gearchiveerd. Als je je registreert via de website dan is het intervieuw vervolgens te beluisteren.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten